Dikimden sonra yapılan gübreleme her zaman bir tamirat işidir. Dikimden önce yapılan gübreleme ise bitkinin ilk kökünü attığı ortamı doğrudan belirler. Fide veya fidan toprağa girdikten sonra kök bölgesini karıştırma şansınız kalmaz; o yüzden asıl iş, kürek elinizdeyken yapılır. Aşağıda dikim öncesi gübreleme için hangi seçeneklerin olduğunu, hangisinin ne kadar süre önce uygulanması gerektiğini ve kendi bahçenizde hangisini tercih edeceğinize nasıl karar vereceğinizi bulacaksınız.
Gübre seçimi topraktan bağımsız yapılamaz. Aynı torba gübre, kumlu toprakta hızlı yıkanır, killi toprakta uzun süre kalır. Dikim öncesinde şu üç şeye bakın:
Mümkünse toprak analizi yaptırın. Analiz yoksa da bir kural işe yarar: organik maddeyi cömert, kimyasal gübreyi ölçülü kullanın. Çünkü fazla organik madde nadiren zarar verir, fazla azot ise fidanın kökünü yakabilir.
Karar vermesi en zor kısım burası. Her gübre aynı hızda çalışmaz. Yanmış olmayan gübreler beklemek ister; hazır formüller dikim gününe yakın verilebilir.
| Gübre / Malzeme | Dikimden ne kadar önce | Neden |
|---|---|---|
| Taze hayvan gübresi | 3–6 ay (ideali sonbahardan) | Çürürken ısı ve amonyak açığa çıkar, kökü yakar |
| Yanmış çiftlik gübresi | 3–4 hafta | Toprakla karışması ve oturması gerekir |
| Olgun kompost | 1–2 hafta, gerekirse dikim günü | Zaten ayrışmış, yakma riski düşük |
| Kemik unu, kaya fosfatı | 2–4 hafta | Yavaş çözünür, kök bölgesine önceden yerleşmeli |
| Granül NPK (yavaş salımlı) | 1–2 hafta | İlk yağmur/sulamayla dağılması yeterli |
| Suda çözünen gübre | Dikimden sonra, tutma başlayınca | Dikim öncesi verilirse yıkanıp gider |
Pratik özet: sonbaharda kaba işi (gübre, kireç, yaprak, saman), ilkbaharda ince ayarı (kompost, granül gübre, kemik unu) yapın.
Çoğu ev bahçesinde en isabetli yol ikisini birleştirmektir: tabana organik madde, dikim çukuruna azaltılmış dozda fosfor ağırlıklı bir gübre. Organik ve kimyasal seçeneklerin ayrıntılı kıyaslaması ile NPK rakamlarının nasıl okunduğunu anlatan sayfalar bu kararı netleştirir.