Gübre ve Bahçe
Evde Doğal Gübre Yapma Yöntemleri
Mutfaktan çıkan kabuklar, çay posası ve kuru yapraklar aslında bahçenizin en ucuz besin kaynağı. Doğru yöntemle bunları birkaç ay içinde koyu renkli, mis kokulu bir toprak düzenleyicisine çevirebilirsiniz. Aşağıda dört farklı ev yöntemi var: klasik kompost, solucan gübresi, bokashi ve bitki çayı. Hangisinin size uyacağı; alanınıza, sabrınıza ve elinizdeki atık miktarına bağlı. Karar vermeden önce hepsinin maliyetini ve süresini yan yana görmek işinizi kolaylaştırır.
Önce Yöntemleri Karşılaştırın
Dört seçeneğin temel farkları şöyle:
| Yöntem | Gereken alan | Süre | Koku riski | Kime uygun? |
|---|
| Klasik kompost | Bahçe köşesi, en az 1 m² | 3-6 ay | Düşük (doğru karışımda) | Bahçesi olan, bol yaprak/çim atığı çıkan |
| Solucan gübresi | Bir kasa, 40x60 cm | 2-3 ay | Çok düşük | Balkon sahibi, az ama düzenli mutfak atığı olan |
| Bokashi | Kapaklı kova, mutfak dolabı | 2 hafta fermente + 2-4 hafta toprakta | Ekşi koku, kapalı sistemde sorun değil | Et/süt atığı da değerlendirmek isteyen |
| Bitki çayı (sıvı gübre) | Bir kova | 7-14 gün | Yüksek | Hızlı sonuç isteyen, sulamayla besleme yapan |
Tek bir yöntemde karar kılmak zorunda değilsiniz. Çoğu ev bahçıvanı kışın bokashi, yazın klasik kompost kullanıyor.
Klasik Kompost: Ev Yapımı Doğal Gübrenin Temeli
Kompost ev yapımı doğal gübre üretiminin en bilinen yolu. Mantığı basit: karbon ve azot dengesi.
Yeşil ve kahverengi malzemeler
- Yeşil (azot): sebze-meyve kabukları, çay ve kahve posası, taze çim, yumurta kabuğu
- Kahverengi (karbon): kuru yaprak, karton, gazete, talaş, saman, kuru dal parçaları
- Oran: hacimce yaklaşık 1 ölçü yeşile 2-3 ölçü kahverengi
Kesinlikle atmayın
- Et, kemik, balık artığı
- Süt ürünleri ve yağ
- Hastalıklı bitki yaprakları
- Tohuma kaçmış yabani otlar
- Kedi-köpek dışkısı
Uygulama adımları
- Zemine 10 cm kalınlığında kuru dal ve kaba malzeme serin. Bu, hava akışını sağlar.
- Katmanlar halinde ilerleyin: bir kat yeşil, üstüne iki kat kahverengi.
- Nemi sıkılmış sünger kıvamında tutun. Damlamamalı, toz gibi de olmamalı.
- Her 10-14 günde bir dirgenle karıştırın. Karıştırmazsanız süre iki katına çıkar.
- Malzeme tanınmaz hale gelip orman toprağı gibi koktuğunda hazırdır.
Amonyak kokusu geliyorsa fazla yeşil var; kuru yaprak veya karton ekleyin. Yığın hiç ısınmıyorsa fazla kuru; azıcık su ve taze çim ekleyin.
Solucan Gübresi ve Bokashi: Balkon Çözümleri
Bahçeniz yoksa küçük ölçek daha mantıklı.
Solucan kasası
- Kırmızı Kaliforniya solucanı kullanılır, bahçeden toplanan solucan işe yaramaz.
- Kasa gölgede, 15-25 °C arasında durmalı.
- Haftada bir, doğranmış mutfak atığı verin. Fazla besleme küflenmeye yol açar.
- Turunçgil kabuğu, soğan ve sarımsağı sınırlı tutun.
- Alt bölmede biriken sıvıyı 1'e 10 seyreltip sulama suyuna katın.
Solucan gübresi besin yoğunluğu yüksek bir üründür. Saksı toprağına hacimce %10-20 oranında karıştırmak çoğu iç mekân bitkisine yeter. Balkon ve saksı bitkileri için gübre seçimi yaparken bu oran iyi bir başlangıç noktasıdır.
Bokashi kovası
- Kapaklı, musluklu kovaya atıkları koyup üzerine kepek mayası serpersiniz.
- Her katmanda havayı sıkıştırıp kapağı kapatırsınız.
- 2 hafta sonra malzeme turşulaşır; henüz gübre değildir.
- Toprağa gömüp 2-4 hafta beklemek gerekir. Doğrudan kök bölgesine koymayın, yakar.
Hızlı Sıvı Gübreler
Sabrınız yoksa fermente bitki çayları devreye girer.
- Isırgan çayı: 1 kg taze ısırgan + 10 litre su, 10-14 gün mayalanır. Azot ağırlıklıdır, yapraklı sebzelere uygundur.
- Karakafes çayı: Potasyum bakımından zengindir. Domates ve biberde çiçeklenme döneminde işe yarar.
- Muz kabuğu suyu: Kabukları 3-5 gün suda bekletin. Hafif potasyum kaynağıdır, çiçeklerde destekleyici olarak kullanılır.
- Kullanım: Tümü 1'e 10 seyreltilir. Seyreltmeden dökmeyin.
Bu karışımların NPK değeri sabit değildir. Etiketli ürünlerdeki gibi net oran beklemeyin; ev yapımı gübreler daha çok toprağı besler, bitkiyi dolaylı yoldan güçlendirir.
Ne Zaman ve Ne Kadar Kullanmalı?
- Sebze yastığına dikimden 2-3 hafta önce m²'ye 3-5 litre ol