Gübre ve Bahçe
Kemik Unu ve Kan Unu Gibi Doğal Gübreler
Kemik unu ve kan unu, kimyasal gübreler yaygınlaşmadan önce de kullanılan iki klasik hayvansal kaynaklı besin maddesidir. İkisi de öğütülmüş hayvansal yan üründür, ikisi de organik sayılır; ama bitkiye verdikleri besin tamamen farklıdır. Birini alıp diğerinin işini bekleyen bahçıvan çoğu zaman hayal kırıklığına uğrar. Aşağıda ikisini yan yana koyup hangi durumda hangisinin işe yaradığını, ne kadar verileceğini ve nelere dikkat edileceğini adım adım anlatıyorum.
İki Gübre, İki Farklı Görev
En basit ayrım şu: kan unu azot verir, kemik unu fosfor ve kalsiyum verir. NPK oranı okumayı biliyorsanız aradaki fark ilk bakışta görülür.
- Kan unu: Azot ağırlıklıdır. Yaprak, gövde ve genel yeşil aksamı besler. Etkisi hızlıdır, birkaç hafta içinde görülür.
- Kemik unu: Fosfor ve kalsiyum ağırlıklıdır, az miktarda azot içerir. Kök gelişimi, çiçek tutumu ve meyve bağlama ile ilgilidir. Etkisi yavaştır, aylar sürer.
- Ortak yön: İkisi de topraktaki mikroorganizmalar tarafından ayrıştırılarak bitkiye açılır. Yani soğuk ve ölü toprakta işleri yavaşlar.
Bu yüzden kemik unu kan unu organik gübre ikilisi genellikle birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısı olarak düşünülür. Azot bir taraftan, fosfor diğer taraftan gelir.
Karşılaştırma Tablosu
| Özellik |
Kan Unu |
Kemik Unu |
| Ana besin |
Azot |
Fosfor, kalsiyum |
| Etki hızı |
Hızlı (2-4 hafta) |
Yavaş (2-6 ay) |
| En uygun dönem |
Vejetatif büyüme, ilkbahar |
Dikim öncesi, sonbahar |
| Yakma riski |
Var, fazla verilirse yakar |
Çok düşük |
| Toprak pH etkisi |
Hafif asidik yönde |
Hafif alkali yönde |
| Koku |
Belirgin, hayvan çeker |
Hafif, hayvan çeker |
Hangi Bitkide Hangisi?
Karar verirken bitkinin o anda ne yapmaya çalıştığına bakın. Yaprak mı üretiyor, çiçek mi açıyor?
Kan unu tercih edin
- Ispanak, marul, roka, pazı gibi yapraklı sebzelerde.
- Yaprakları soluk sarıya dönen, büyümesi duran fidelerde.
- Bol karbon içeren malç veya talaş kullandıysanız, azot açığını kapatmak için.
- Yeşil aksamı bol isteyen süs çalılarında, sezon başında.
Kemik unu tercih edin
- Lale, nergis, sümbül gibi soğanlı bitkilerin dikim çukurunda.
- Gül, meyve ağacı ve asma dikiminde, kök bölgesine karıştırarak.
- Domates ve biberde çiçeklenme öncesi; kalsiyum katkısı çiçek burnu çürüklüğü riskini azaltmaya yardımcı olur.
- Havuç, patates, turp gibi kök ve yumru ürünlerde.
Baklagiller ayrı bir konu. Fasulye, bezelye ve yer fıstığı havadan azot bağlar; bunlara kan unu vermek çoğu zaman gereksizdir, hatta çiçek yerine yaprak yapmalarına yol açar. Onlara fosfor tarafından yaklaşmak daha mantıklı.
Uygulama: Miktar ve Yöntem
Etiketteki oranı esas alın, ama pratikte şu aralıklar ev bahçesi için güvenli kabul edilir:
- Toprak hazırlığında: Metrekareye bir avuç dolusu (yaklaşık 80-100 g) kemik unu, 10-15 cm derinliğe karıştırılır. Kan unu için yarısı yeterlidir.
- Dikim çukurunda: Bir çorba kaşığı kemik unu çukurun dibine atılıp toprakla karıştırılır. Kökün doğrudan temas etmemesi iyidir.
- Sezon içi takviyede: Kan unu bitkinin çevresine ince serpilir, hafifçe tırmıklanır, ardından bolca sulanır. 4-6 haftada bir tekrarlanabilir.
- Saksıda: Doz yarıya indirilir. Kapalı hacimde tuz birikimi hızlıdır, cömertlik zarar verir.
Her iki gübre de toprağa gömülmelidir. Yüzeyde bırakılan kemik unu ve kan unu hem yavaş çözünür hem de kedi, köpek ve kemirgenleri bahçeye davet eder. Kokusu insan için hafif olsa da hayvanlar için ilgi çekicidir.
Sık Yapılan Hatalar ve Sınırlar
- Toprak testi yapmadan fosfor yığmak: Fosfor toprakta birikir ve yıkanmaz. Zaten yeterliyse kemik unu eklemek çinko ve demir alımını engelleyebilir.
- Kireçli toprakta kemik unu beklemek: pH yüksekse fosfor çözünürlüğü düşer. Alkali topraklarda verim beklendiği gibi olmaz.
- Kan ununu çiçek döneminde abartmak: Aşırı azot çiçeği düşürür, bitki yaprak yapar. Domateste bu hata sık görülür.
- Tek başına yeterli sanmak: İkisinde de potasyum yok denecek kadar azdır. Potasyum için odun külü, kaya potası veya dengeli bir organik karışım gerekir.
- Ölçüsüz depolama: Nemli ortamda topaklanır ve kokar. Kapalı kap, kuru ve serin yer yeterli.
Vejetaryen bahçe yürütüyorsanız bu iki ürün mezbaha yan ürünüd