Gübre ve Bahçe
Evde Yapılan Kompostun Ek Gübre ile Birlikte Kullanılması
Kompost, ev bahçesinin en ucuz toprak düzenleyicisidir. Ama tek başına her zaman yeterli değildir. Çünkü kompost bir "gübre"den çok bir "toprak iyileştirici" gibi çalışır. Besin verir, ancak yavaş ve düşük yoğunlukta. Bu yüzden pek çok bahçıvan kompostu tek başına mı kullanacağına, yoksa yanına ek gübre mi ekleyeceğine karar vermeye çalışır. Aşağıda bu kararı verirken bakmanız gereken noktaları, hangi durumda hangi kompost gübre karışımı mantıklı olduğunu ve yapılan yaygın hataları maddeler halinde bulacaksınız.
Kompost Ne Yapar, Ne Yapamaz?
Karar vermek için önce sınırı görmek gerekir.
- Yapar: Toprağın su tutma kapasitesini artırır.
- Yapar: Ağır killi toprağı gevşetir, kumlu toprağı bağlar.
- Yapar: Faydalı mikroorganizma ve solucan faaliyetini besler.
- Yapar: İz elementleri (demir, çinko, magnezyum vb.) çeşitli biçimde sağlar.
- Yapamaz: Hızlı azot ihtiyacını karşılamak. Besinleri yavaş salar.
- Yapamaz: Yüksek fosfor veya potasyum talebi olan bir dönemi tek başına taşımak.
- Yapamaz: Sarı yaprak, durgun büyüme gibi akut eksiklikleri kısa sürede düzeltmek.
Kompostun besin içeriği hammaddeye göre değişir. Mutfak atığı ağırlıklı kompost daha azotlu olur. Yaprak ve dal ağırlıklı kompost daha karbonlu, yani besin açısından daha zayıf kalır. NPK oranı nedir ve nasıl anlaşılır konusunu okuduysanız fark edeceksiniz: kompostun paketli gübre gibi net bir etiket değeri yoktur. Bu belirsizlik, yanına ek gübre koyma kararını da etkiler.
Hangi Durumda Ek Gübre Şart, Hangi Durumda Değil?
| Durum | Kompost tek başına | Kompost + ek gübre |
|---|
| Yeni kurulan sebze yatağı | Yetersiz | Önerilir |
| Süs çalıları, çim altı bakımı | Genelde yeterli | Gerekmez |
| Domates, biber, patlıcan | Yetersiz | Şart |
| Saksı ve balkon bitkileri | Yetersiz (besin çabuk tükenir) | Şart |
| Yaprakları soluk, büyüme durmuş bitki | Çok yavaş etki | Hızlı formda gübre gerekir |
| Toprağı ağır killi bahçe | İyi başlangıç | Bitkiye göre değişir |
| Baklagiller, yer fıstığı | Genelde yeterli | Sadece fosfor/potasyum takviyesi |
Kısa kural: kompost tabanı kurar, ek gübre dönemsel talebi karşılar. Meyve verme, çiçek açma, hızlı yaprak büyütme gibi yoğun dönemlerde kompost geride kalır.
Kompostla İyi Eşleşen Gübreler
Karışımı rastgele yapmayın. Kompostta zaten fazla olan şeyi tekrar eklemek işe yaramaz.
Doğal kaynaklı takviyeler
- Kemik unu: Fosfor için. Kök gelişimi ve çiçek öncesi dönemde kompostun altını doldurur. Yavaş salınır, kompostla uyumu iyidir.
- Kan unu: Hızlı azot. Yaprak sararmasında kompostun eksiğini kapatır. Az kullanın, yakma riski vardır.
- Solucan gübresi: Kompostun daha yoğun hâli gibidir. Saksılarda kompostla 1'e 1 harmanlanabilir.
- Odun külü: Potasyum verir ama pH'ı yükseltir. Asit seven bitkilerde kullanmayın.
- Deniz yosunu özü: Besin değeri düşük, ama stres dönemlerinde destekleyici.
Mineral (paketli) gübreler
- Dengeli granül NPK: Sebze yatağında kompostla birlikte toprağa karıştırılır. En güvenli kombinasyon.
- Yüksek potasyumlu sıvı gübre: Meyve döneminde kompostun üstüne sulama ile verilir.
- Yaprak gübresi: Kompost köke çalışırken yaprak gübresi hızlı destek sağlar. İkisi çakışmaz.
- Amonyum sülfat veya üre: Sadece belirgin azot eksikliğinde, düşük dozda. Kompostun mikrobiyal dengesini bozacak kadar çok vermeyin.
Pratik Uygulama: Karışım Oranları ve Zamanlama
- Yatak hazırlığı: Toprağın üst 10-15 cm'ine kompost karıştırın. Kalınlık 2-3 cm yeterlidir.
- Aynı anda: Etiketinde yazan dozun yarısı kadar granül gübreyi bu karışıma ekleyin. Kompost bir kısmını dengeleyeceği için tam doza gerek kalmaz.
- Ekimden sonra: 3-4 hafta ek gübre vermeyin. Kompost bu süreçte çözünmeye başlar.
- Büyüme döneminde: Sıvı gübreyi 2-3 haftada bir sulama ile verin.
- Meyve/çiçek döneminde: Potasyum ağırlıklı gübreye geçin. Kompost desteğini kesmeyin.
- Sezon sonunda: Toprağa tekrar ince kompost serin. Mineral gübre vermeyin.
Saksılarda oran farklıdır. Kompost